Mỗi năm, khi tháng hai âm lịch đến, lễ hội Làng Dâu rộn ràng diễn ra vào ngày 15. Đây không chỉ dịp tưởng nhớ những người anh hùng dân tộc mà còn cơ hội để du khách khám phá sâu sắc nét đẹp văn hóa, lịch sử của vùng đất Hà Nam. Hành trình ấy như chiếc cầu nối đưa bạn trở về với những trang sử hào hùng của ba chị em Ả Đào, Nguyễn Phương và Nguyễn Quế.

Nguồn Gốc Lễ Hội Làng Dâu

Làng Dâu, hay còn gọi là làng Mỹ Đôi, thuộc xã An Mỹ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam, là vùng đất giàu truyền thống lịch sử. Đây là nơi từng chứng kiến nhiều sự kiện chiến tranh tự vệ qua các thời kỳ, nhưng nổi bật nhất vẫn là câu chuyện về ba chị em Ả Đào, Nguyễn Phương, Nguyễn Quế – những người đã chỉ huy nghĩa binh đánh giặc Minh vào đầu thế kỷ XV.

Theo Ngọc phả đình Dâu và truyền thuyết địa phương, do các cụ Nguyễn Văn Ban, Nguyễn Văn Bàn, Nguyễn Văn Hán truyền lại, thân phụ của ba chị em Ả Đào vốn từ Tiên Lữ, Hưng Yên, chuyển đến xã Bồ Xá, Bình Lục, kết hôn với bà Thị Hương và sinh ra ba chị em. Khi giặc Minh tràn vào nước ta, gây nên cảnh sát hại và cướp bóc tại vùng Trang Cổ Thọ (nay thuộc xã An Mỹ), các bô lão trong làng đã sang Bồ Xá cầu cứu.

Trước tình hình đó, Ả Đào cùng hai em đã kêu gọi dân làng thành lập nghĩa binh để chống giặc. Vào đêm 14 tháng 2, Ả Đào chia quân thành ba đạo, phối hợp với dân làng Cổ Thọ bất ngờ tập kích đồn giặc Minh. Trước giờ xuất phát, nghĩa quân chuẩn bị bánh dầy làm lương thực, dùng mía thay nước và tuyệt đối không đốt lửa để giữ bí mật. Cuộc tập kích đã thành công vang dội, giải phóng nhân dân Cổ Thọ, mang lại sự bình yên cho làng quê.

Để tưởng nhớ công lao của ba vị nữ anh hùng, nhân dân địa phương đã dựng ba ngôi đền thờ tại các hướng mà họ dẫn quân tiến công. Ba ngôi đền này lần lượt thờ Ả Đào Tiên Chúa, Nguyễn Phương Đại Vương và Nguyễn Quế Đại Vương. Ngoài ra, dân làng Dâu còn xây dựng một ngôi đình lớn với mái cong và các chi tiết chạm khắc tinh xảo, làm nơi thờ chung và tổ chức các hoạt động cộng đồng.
 
Lễ hội lớn nhất của làng được tổ chức vào ngày 15 tháng 2 hàng năm, với phần trình diễn "Phá đồn Minh binh, diễn khai sự tích," tái hiện chiến công lẫy lừng của ba chị em Ả Đào. Đây là dịp để thế hệ hôm nay tưởng nhớ và tri ân những người anh hùng đã góp phần bảo vệ quê hương, đất nước.

Nghi Lễ Đặc Sắc Trong Lễ Hội Làng Dâu

Phần chuẩn bị lễ hội 

Lễ hội làng Dâu được tổ chức rất cẩn trọng, đặc biệt trong giai đoạn chuẩn bị do các Giáp đảm nhiệm. Các Giáp thi nhau nuôi lợn béo, sạch để lấy thịt làm lễ vật cúng thành và phục vụ phần thao diễn sự tích. Gạo làm bánh dầy phải được chọn lựa kỹ càng để đảm bảo bánh trắng, ngon và dẻo. Ngoài ra, các Giáp còn thi trồng hoặc mua mía mềm, ngon cùng hoa quả để vừa làm lễ vật, vừa tái hiện lương thực của nghĩa quân khi đánh giặc. Hội đồng làng sẽ chấm thi các lễ vật và trao thưởng theo hạng nhất, nhì, ba.

Các Giáp còn chặt cành cây, dựng thành khu miếu ở phía đông nam đình Dâu để giả làm đồn binh của giặc Minh. Một số gia đình trong làng được chọn làm nơi đóng quân giả của giặc. Những người trong gia đình phải hóa trang làm quân Minh, thắp đèn báo hiệu vào ban đêm và giả chết khi bị nghĩa quân tấn công.

Trước khi lễ hội diễn ra, làng sẽ phân chia lực lượng thành ba cánh quân, đồng thời tìm người có phẩm hạnh để đóng vai Ả Đào Tiên Chúa và hai vị đại vương Nguyễn Phương, Nguyễn Quế. Người đóng vai Chử Đồng Tử Tiên Ông và múa rồng cũng được tuyển chọn kỹ lưỡng. Mọi công việc chuẩn bị được thực hiện nghiêm túc, đảm bảo không ảnh hưởng đến lễ hội.

Phần thao diễn sự tích

Phần thao diễn bắt đầu sau nghi lễ tế, vào giờ Tý đêm 14 rạng sáng ngày 15 tháng 2 âm lịch. Theo lệ làng, trong thời gian thao diễn, mọi nơi từ đình, chùa đến nhà dân đều cấm lửa. Nghĩa quân được cung cấp bánh dầy, thịt lợn làm lương thực và dùng nước mía thay cho nước uống.

Ba đạo quân được bố trí tại ba hướng khác nhau: đạo phía Nam do Nguyễn Phương chỉ huy, đạo phía Đông do Nguyễn Quế dẫn đầu, còn đạo phía Tây do Ả Đào Tiên Chúa trực tiếp chỉ huy. Khi trống chiêng nổi lên, cả ba đạo quân đồng loạt tiến công vào khu miếu – nơi tượng trưng cho đồn giặc Minh. Quân giặc giả, mặc trang phục Minh triều, nằm vạ vật bên các bình rượu trong khu miếu. Sau trận chiến kéo dài suốt một ngày một đêm, quân giặc bị tiêu diệt, bỏ đồn tháo chạy.

Sau khi phá hủy căn cứ chính, nghĩa quân chia nhau tấn công các căn cứ nhỏ trong làng. Các gia đình được phân làm nơi giặc đóng quân sẽ thắp đèn báo hiệu để nghĩa quân tấn công và khiêng xác giặc ra khe phía nam làng Dâu để xử lý.

Kết thúc lễ hội làng Dâu

Khi chiến thắng được tái hiện, trước sân đình xuất hiện một con rồng vàng. Trên lưng rồng là Chử Đồng Tử Tiên Ông, tay cầm quạt vẫy gọi Ả Đào Tiên Chúa và hai vị tướng. Ba vị anh hùng chạy theo đuôi rồng, dần biến mất. Dân làng giơ tay chào, thể hiện sự biết ơn và tiếc thương.

Tục lệ đào “cốt khí”

Ngoài thao diễn phá đồn giặc Minh, làng Dâu còn có tục lệ đào “cốt khí” để di dời xương người chết. Tục này thường diễn ra tại xóm phía nam đình Dâu, nơi được cho là chôn cất xác giặc Minh bị nghĩa quân tiêu diệt vào thế kỷ XV. Qua thời gian, vùng đất này trở thành khu dân cư nhưng vẫn còn xương người dưới lòng đất.

Người dân tin rằng những bất ổn về sức khỏe trong xóm là do “âm khí giặc Minh” gây ra. Do đó, từ xưa, dân làng đã đào xương lên và chôn cất tại nơi khác. Nhiều nhà phải đào sâu trong sân, thậm chí dưới nền nhà, để tìm xương. Mặc dù mang tính duy tâm, tục lệ này phản ánh một phần lịch sử kháng chiến chống giặc Minh tại làng Dâu.

Lễ hội Làng Dâu không chỉ gợi nhớ những người anh hùng dân tộc mà còn mang đến cảm xúc lắng đọng khi được tận mắt chứng kiến một phần lịch sử tái hiện. Đây thực sự là cơ hội quý giá để kết nối với truyền thống, khám phá nét đẹp văn hóa lâu đời.

Hãy để Tiến Lộc Palace đồng hành trong hành trình của bạn, mang đến không gian nghỉ ngơi thoải mái và những trải nghiệm đáng nhớ. Với dịch vụ đẳng cấp 3 sao, không gian sang trọng và tiện nghi hiện đại, Tiến Lộc Palace mang đến kỳ nghỉ trọn vẹn, nơi bạn có thể thư giãn và tận hưởng hành trình khám phá đầy ý nghĩa tại vùng đất giàu truyền thống này. Đặt phòng ngay hôm nay để bắt đầu chuyến hành trình khám phá lễ hội Làng Dâu và những nét đẹp lịch sử đặc sắc của vùng đất hà Nam!