Về Chân Lý nghe huyền tích người phụ nữ tiết hạnh Vũ Thị Thiết

Giữa lòng đồng bằng Bắc Bộ, bên dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa, đền Bà Vũ tại xã Chân Lý, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam, hiện lên như một biểu tượng văn hóa tâm linh, không chỉ linh thiêng mà còn là nơi gìn giữ một truyền thuyết đau đáu về thân phận người phụ nữ Việt xưa - tiết hạnh, thủy chung và oan nghiệt.
 
Lễ hội truyền thống - Khi tâm linh hòa cùng văn hóa
 

Mỗi năm, vào ngày 20/8 âm lịch, lễ hội đền Bà Vũ được tổ chức trang trọng, gồm hai phần: lễ và hội. Phần lễ có rước kiệu, tế cáo, lễ thả hoa đăng, diễn xướng "Nhớ ơn Thánh Mẫu" - những nghi lễ nối liền bao đời truyền thống. Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian đặc sắc như kéo co, bịt mắt bắt dê, thi gói bánh, hát đối đáp... tạo nên không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng.

Đặc biệt, năm 2023, Lễ hội đền Bà Vũ được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, càng khẳng định vị thế của đền trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân Hà Nam nói riêng và du khách thập phương nói chung.
 
Truyền thuyết về người phụ nữ mang tên Thiết - cứng cỏi như tên gọi, dịu dàng như tâm hồn

Câu chuyện về Vũ Thị Thiết, người con gái sinh vào thế kỷ XIV tại tổng Vũ Điện, là câu chuyện có thật nhưng đã hòa quyện giữa lịch sử và huyền thoại, giữa bi kịch gia đình và hình tượng nữ thần linh ứng.

Nàng Thiết mồ côi cha mẹ, sống trong cảnh nghèo khó, song vẫn giữ được phẩm hạnh vẹn toàn. Khi làng gặp nạn đói, nàng đã không do dự đem phần của hồi môn chia sẻ với dân nghèo. Cũng từ tấm lòng nhân hậu ấy, nàng được người đời yêu kính, truyền tụng:

“Sắc phong người được vua ban thưởng,
Ca trù văn tế khúc Nam Xương…”

Về làm vợ Trương Huyền - con trai một hào mục trong làng - tưởng sẽ sống đời yên ấm, nhưng chỉ ít lâu sau, chiến sự bùng nổ. Trương Huyền lên đường đánh giặc, để nàng ở lại một mình lo toan mọi sự. Nàng phụng dưỡng cha mẹ chồng, nuôi con nhỏ, giữ trọn vẹn đức hạnh. Nhưng, nghịch cảnh khốc liệt lại đến từ chính mái nhà của nàng.

Khi chồng trở về, từ một lời nói ngây thơ của đứa con - về “người cha đêm nào cũng đến” (ý nói chiếc bóng của mẹ) - Trương Huyền sinh nghi, vu oan nàng thất tiết. Không thể minh oan, cũng chẳng cầu cứu được ai, nàng đã chọn trẫm mình xuống sông Hồng, lấy cái chết để chứng minh sự thủy chung của mình.
 
Và rồi - huyền thoại bắt đầu từ chính nơi kết thúc

Từ cái chết oan khuất, người phụ nữ tên Thiết dần được dân gian linh hóa thành nữ thần. Truyền rằng, khi vua Lê Thánh Tông dẫn quân đi đánh Chiêm Thành, đoàn thuyền gặp gió lớn trên sông Hồng, phải dừng lại bên bến Hoàng Giang. Nhà vua thân hành vào ngôi đền nhỏ bên bãi sông để lễ bái. Đêm ấy, vua nằm mộng thấy một người phụ nữ xưng danh là Vũ Thị Thiết - dân làng Vũ Điện - xin được theo giúp vua đánh giặc.
 

Sau chiến thắng, trở về kinh, vua truyền lập đền thờ người phụ nữ ấy, sắc phong là “Thánh Mẫu”, ban thơ đề vịnh, dựng tượng đồng thờ phụng. Bài thơ vua viết được khắc vào hoành phi, còn lưu giữ đến nay:

“Chứng quả đã đôi vừng nhật nguyệt,
Giải oan chi lọ mấy đàn tràng…”

Điều đặc biệt, chính dân gian cũng tiếp nối câu chuyện truyền kỳ ấy bằng những lớp huyền thoại mới:

Rằng nàng không chết, mà được Linh Phi - vợ vua Thủy Tề - đón về cung nước, phong làm tiên nữ. Rằng mỗi năm, nàng vẫn hiện về trong đêm hội tháng Tám, khi hoa đăng rực sáng trên dòng sông Hồng, để lắng nghe tiếng kinh cầu của dân làng, để soi tỏ những mối oan tình chưa được giãi bày.
 
Từ địa chỉ văn hóa đến di tích tâm linh sống động

Đền Bà Vũ - được công nhận Di tích lịch sử văn hóa quốc gia từ năm 1993 - vẫn ngày ngày đón bước chân hành hương của biết bao người. Trong đền hiện còn lưu giữ nhiều cổ vật quý như khánh, chuông, đạo sắc phong, cùng tượng đồng và bút tích của thi nhân các đời.
 

Không ít người đến đây, không phải chỉ để lễ bái, mà còn để lặng lẽ nhìn lại thân phận người phụ nữ Việt trong lịch sử - chịu đựng, nhẫn nhịn, thủy chung - nhưng rồi cũng chính họ, lại được tôn vinh, được hóa thần trong tâm thức người đời.

Chị Nguyễn Thị Ngân - du khách từ Hà Nội - nghẹn ngào:

“Tôi đã đọc chuyện Vũ Nương trong Truyền kỳ mạn lục từ thời phổ thông, nhưng hôm nay khi đứng trước bức tượng đồng ấy, nhìn ánh sáng vàng dịu trong đền, tôi mới cảm nhận được nỗi đau, sự thủy chung và sức sống của một truyền thuyết không bao giờ cũ.”

Ngôi đền không chỉ là một địa danh văn hóa. Nó là biểu tượng sống về lòng nhân hậu, về tấm gương phụ nữ Việt Nam thủy chung, tiết hạnh. Và cũng bởi thế, dù bao thế kỷ trôi qua, nàng vẫn ở đó - giữa lòng đất Chân Lý - như một vì sao âm thầm mà rực rỡ, soi sáng nhân tâm.

Để có một hành trình khám phá văn hóa, tín ngưỡng Hà Nam, du khách có thể lựa chọn lưu trú tại khách sạn Tiến Lộc Palace nằm ngay trung tâm thành phố Phủ Lý, dễ dàng di chuyển đến các đền chùa lớn. Với hệ thống phòng nghỉ tiêu chuẩn quốc tế, không gian yên tĩnh, tiện nghi đầy đủ, cùng dịch vụ nhà hàng, cà phê, phòng hội nghị – Tiến Lộc Palace mang đến cảm giác "bình yên như nhà", là điểm dừng chân lý tưởng cho khách hành hương, khách du lịch ghé thăm Hà Nam.
ROOMS & RATES
Related Articles